De zon

Onze ster: bron van licht en warmte.

Uitleg
De zon

De zon is een ster, net als de sterren die je 's nachts ziet. Ze lijkt alleen veel groter en feller omdat ze zo dichtbij staat. De zon is een gigantische bol van heet gas die al 4,6 miljard jaar licht en warmte geeft. Zonder de zon zou er op aarde geen leven, geen weer en geen dag en nacht zijn.

Snelle feiten

De zon in cijfers

Doorsnede

1,39 miljoen km (109 keer de aarde)

Afstand tot de aarde

gemiddeld 150 miljoen km

Temperatuur oppervlak

ongeveer 5.500 °C

Temperatuur kern

ongeveer 15 miljoen °C

Leeftijd

ongeveer 4,6 miljard jaar

Massa

99,8% van het hele zonnestelsel

Eén draai om haar as

25 dagen bij de evenaar, 35 bij de polen

Zonlicht naar de aarde

ruim 8 minuten

Grootte

Hoe groot is de zon echt?

In de zon passen ongeveer 1,3 miljoen aardes. Toch is de zon een gemiddelde ster. Er bestaan sterren die honderden keren zo groot zijn, en heel veel sterren die kleiner zijn. Sterrenkundigen noemen de zon een gele dwerg.

Als de zon zo groot was als een voordeur, zou de aarde zo groot zijn als een knikker van ongeveer 2 centimeter, op ongeveer 200 meter afstand.
Energie

Hoe maakt de zon licht en warmte?

Diep in de kern van de zon is het zo heet en wordt het gas zo samengeperst dat waterstofatomen samensmelten tot helium. Dat heet kernfusie. Daarbij komt enorm veel energie vrij. Elke seconde zet de zon zo'n 600 miljoen ton waterstof om in helium.

Het licht dat in de kern ontstaat, doet er tienduizenden tot honderdduizenden jaren over om zich naar buiten te werken, omdat het steeds wordt tegengehouden en teruggekaatst. Maar eenmaal aan het oppervlak, is het in ruim acht minuten bij ons.

Het oppervlak

Zonnevlekken, uitbarstingen en noorderlicht

Zonnevlekken

Donkere vlekken op de zon, vaak groter dan de aarde. Ze zijn koeler dan hun omgeving, waardoor ze donker lijken. Er ontstaan sterke magnetische velden.

Een cyclus van 11 jaar

Het aantal zonnevlekken stijgt en daalt in een cyclus van ongeveer 11 jaar. Rond 2024 en 2025 was de zon op haar actiefst van de laatste jaren.

Zonnevlammen

Bij plotselinge uitbarstingen komt in een paar minuten enorm veel energie vrij. Soms worden ook grote wolken gas de ruimte in geslingerd.

Noorderlicht

Als zo'n wolk de aarde raakt, ontstaat poollicht. In mei en oktober 2024 was het noorderlicht daardoor zelfs in heel Nederland en België te zien.

Grote uitbarstingen kunnen ook satellieten, gps en stroomnetten verstoren. Daarom houden ruimteweerdiensten de zon dag en nacht in de gaten.

Veilig kijken

Kijk nooit recht in de zon

Kijk nooit met het blote oog, een verrekijker of een telescoop recht in de zon. Dat kan je ogen binnen enkele seconden blijvend beschadigen. Een gewone zonnebril beschermt niet genoeg. Gebruik alleen een speciale zonnekijkbril met een goedgekeurd filter, of projecteer het beeld op een stuk papier.

De volgende totale zonsverduistering in Europa is op 2 augustus 2027, te zien in het zuiden van Spanje. Vanuit Nederland en België is die gedeeltelijk te zien.

Ruimtesondes

Wie onderzoekt de zon?

SOHO

Een Europees-Amerikaanse satelliet die de zon al sinds 1995 onafgebroken in de gaten houdt. Hij ontdekte ook duizenden kometen.

Parker Solar Probe

Een NASA-sonde die door de buitenste laag van de zon vliegt. In december 2024 kwam hij tot ruim 6 miljoen kilometer van het oppervlak, het snelste ruimtevaartuig ooit.

Solar Orbiter

Een Europese sonde die in 2025 de allereerste beelden maakte van de polen van de zon.

De toekomst

Wat gebeurt er met de zon?

De zon is ongeveer halverwege haar leven. Over zo'n 5 miljard jaar raakt de waterstof in de kern op. Dan zwelt de zon op tot een rode reus, zo groot dat ze Mercurius en Venus opslokt en misschien ook de aarde. Daarna stoot ze haar buitenste lagen af als een kleurrijke nevel, en blijft er een kleine, hete kern over: een witte dwerg.

Vragen

Vaak gestelde vragen over de zon

Welke kleur heeft de zon?

Eigenlijk wit. Ze lijkt geel, vooral laag aan de hemel, doordat onze dampkring een deel van het blauwe licht verstrooit. Vanuit de ruimte is de zon wit.

Is de zon de dichtstbijzijnde ster?

Ja. De volgende ster, Proxima Centauri, staat ruim 4 lichtjaar verder, meer dan 250.000 keer zo ver weg.

Brandt de zon zoals vuur?

Nee. Vuur heeft zuurstof nodig. De zon maakt haar energie met kernfusie, wat iets heel anders is.

Verder ontdekken

Verder door het zonnestelsel