Kometen

Kometen uitgelegd

Kometen zijn ijzige bezoekers uit de buitenste delen van een zonnestelsel. Als ze dichter bij de zon komen, warmt het ijs op en ontstaat vaak een coma en een staart. Op deze pagina lees je waar kometen vandaan komen, waarom ze een staart krijgen, welke beroemde kometen er zijn en wat er zo bijzonder was aan de interstellaire komeet 3I/ATLAS.

Wat is een komeet?

Een komeet is een klein hemellichaam van ijs, stof, steen en organische stoffen. Ver van de zon blijft hij rustig en donker. Dicht bij de zon warmt het oppervlak op en gaat vast ijs direct over in gas. Daardoor ontstaat een wolk rond de kern, de coma, en vaak ook een staart.

Dat is belangrijk voor beginners: een staart betekent niet automatisch dat een komeet uit elkaar valt. Bij veel kometen is het juist normaal gedrag als ze worden opgewarmd.

Wat is normaal bij een zonpassage?

  • Het oppervlak warmt op als de komeet dichter bij de zon komt.
  • IJs verandert in gas en neemt stof mee naar buiten.
  • Rond de kern ontstaat een coma van gas en stof.
  • Zonlicht en de zonnewind vormen een of meer staarten.
  • De helderheid kan later nog toenemen, ook na het dichtste punt bij de zon.

Waarom 3I/ATLAS zo'n groot onderwerp is

3I/ATLAS is niet zomaar een komeet. Het is pas het derde bekende interstellaire object dat door ons zonnestelsel is gezien. Veel van het zichtbare gedrag was toch juist heel herkenbaar: gas, stof, coma en staart. Het echt bijzondere zat in de herkomst en de baan.

InterstellairVan buiten ons zonnestelsel
Normaal gedragComa en staart zoals bij kometen
Actuele dataNieuwe analyses in 2026
Illustratie van 3I ATLAS als interstellaire komeet

Dit is een illustratie, geen echte telescoopfoto.

Laatste updates over 3I/ATLAS

NASA en SPHEREx

De analyses van eind 2025 en begin 2026 laten zien dat de coma van 3I/ATLAS water, koolstofdioxide, organische moleculen en stof bevatte. Ook was er een duidelijke extra opheldering na de passage langs de zon.

ESA en Juice

Juice maakte in november 2025 waarnemingen met meerdere instrumenten. De gegevens kwamen pas later binnen, waardoor de analyses in februari en maart 2026 verder konden worden uitgewerkt.

ALMA

Nieuwe radio-waarnemingen wijzen op een opvallend hoge hoeveelheid methanol in deze komeet. Dat helpt onderzoekers om te vergelijken hoe materiaal uit andere sterrensystemen lijkt op of verschilt van kometen uit ons eigen zonnestelsel.

Laatste nieuws-overzicht over 3I ATLAS in maart 2026Vergelijking tussen Oumuamua, 2I Borisov en 3I ATLAS

Door naar de uitgebreide uitleg

3I/ATLAS volledig uitgewerkt

Tijdlijn, snelle feiten, normaal versus ongewoon, missie-overzicht, veelgestelde vragen en meer achtergrond voor wie er alles over wil weten.

Open 3I/ATLAS

Feiten en fantasie rond 3I/ATLAS

Aparte pagina die duidelijk uitlegt wat wetenschap zegt en wat mensen soms denken of geloven.

Open feiten en fantasie

Hubble ziet een komeet omdraaien

Komeet 41P draaide zo snel om zijn as dat hij in een paar weken bijna tot stilstand kwam en daarna de andere kant op ging draaien.

Lees over komeet 41P
Opbouw

Hoe ziet een komeet eruit?

Een komeet wordt vaak een "vuile sneeuwbal" genoemd. De kern is een brok ijs, stof en steen, meestal maar een paar kilometer groot, en vaak zo donker als houtskool. Pas als de komeet dicht bij de zon komt, wordt hij spectaculair.

De kern

Het vaste hart van de komeet, meestal 1 tot 10 kilometer groot. Gemaakt van waterijs, bevroren gassen zoals koolstofdioxide, stof en gesteente.

De coma

Een wolk van gas en stof rond de kern die ontstaat als het ijs opwarmt. De coma kan groter worden dan de planeet Jupiter.

De stofstaart

Een gebogen, witgele staart van stof dat door zonlicht van de komeet weg wordt geduwd.

De gasstaart

Een rechte, blauwe staart van gas, weggeblazen door de zonnewind. Hij wijst altijd van de zon af, ook als de komeet al van de zon weg beweegt.

Herkomst

Waar komen kometen vandaan?

De Kuipergordel

Kometen die vaak terugkomen, met een baan van minder dan 200 jaar, komen meestal uit de Kuipergordel voorbij Neptunus.

De Oortwolk

Kometen met een heel lange baan komen waarschijnlijk uit de Oortwolk: een enorme schil van ijsbrokken rond het hele zonnestelsel, misschien wel een lichtjaar ver weg. Ze zijn genoemd naar de Nederlandse sterrenkundige Jan Oort, die er in 1950 over schreef.

Van buiten het zonnestelsel

Heel soms komt er een komeet uit een ander sterrenstelsel langs. 3I/ATLAS was pas de derde die ooit is gezien.

Kometen zijn overblijfselen uit de tijd dat het zonnestelsel ontstond, 4,6 miljard jaar geleden. Ze bewaren materiaal dat sindsdien bijna niet is veranderd. Daarom willen wetenschappers ze zo graag onderzoeken.
Beroemd

Bekende kometen

Komeet Halley

De bekendste komeet, die ongeveer elke 76 jaar terugkomt. Edmond Halley voorspelde in 1705 zijn terugkeer. De laatste keer was in 1986, de volgende keer in 2061.

Hale-Bopp

In 1997 maandenlang met het blote oog te zien, ook in Nederland en België. Een van de helderste kometen van de vorige eeuw.

NEOWISE

In de zomer van 2020 een mooie komeet met een lange staart, goed te zien in de nacht boven het noorden.

Tsuchinshan-ATLAS

In oktober 2024 na zonsondergang laag in het westen te zien, met een opvallend lange staart.

Missies

Ruimtesondes bij kometen

Giotto (1986)

De Europese sonde Giotto vloog vlak langs komeet Halley en maakte de eerste foto van een komeetkern.

Rosetta en Philae (2014)

De Europese sonde Rosetta draaide twee jaar om komeet 67P/Tsjoerjoemov-Gerasimenko. Het landertje Philae maakte de allereerste landing op een komeet.

Deep Impact (2005)

NASA schoot een blok koper op komeet Tempel 1 om te zien wat er onder het oppervlak zit.

Vallende sterren

Kometen en meteoren

Kometen laten een spoor van stof achter in hun baan. Als de aarde elk jaar door zo'n spoor heen vliegt, verbranden de stofjes in onze dampkring. Dan zie je een meteorenzwerm: veel "vallende sterren".

Perseïden (augustus)

De bekendste zwerm, rond 12 augustus, met soms tientallen meteoren per uur. Het stof komt van komeet Swift-Tuttle.

Orioniden (oktober)

Rond 21 oktober. Deze stofjes komen van komeet Halley zelf.

Geminiden (december)

Rond 14 december, vaak de rijkste zwerm van het jaar. Hun stof komt van een planetoïde die zich als een komeet gedraagt.

Vragen

Vaak gestelde vragen over kometen

Wat is het verschil tussen een komeet en een planetoïde?

Een komeet bevat veel ijs en krijgt dicht bij de zon een coma en staart. Een planetoïde is vooral steen of metaal en heeft geen staart.

Kan een komeet de aarde raken?

Dat kan, maar het is heel zeldzaam. Sterrenkundigen houden de banen van kometen en planetoïden nauwkeurig in de gaten.

Kun je een komeet zelf zien?

Soms. Een paar keer per tien jaar is er een komeet die met het blote oog of een verrekijker te zien is. Kijk dan op een donkere plek, laag bij de horizon na zonsondergang of voor zonsopkomst.