Nabije en verre kant

Waarom zien we bijna altijd dezelfde helft?

Nabije en verre kant van de maan

De maan draait ongeveer even snel om haar as als zij om de aarde draait. Daardoor zien we vanaf de aarde bijna steeds dezelfde kant.

Synchrone rotatieVerre kant krijgt ook zonlichtGeen permanente donkere kant
De maan als schijf aan de hemel
In het kort

Waarom zien we altijd dezelfde kant?

Wie vaker naar de maan kijkt, ziet steeds hetzelfde "gezicht" met dezelfde donkere vlekken. Dat komt doordat de maan precies één keer om haar eigen as draait in de tijd dat ze één keer om de aarde draait: ongeveer 27,3 dagen.

Daardoor blijft steeds dezelfde kant naar de aarde gericht. Die kant heet de nabije kant. De andere kant, de verre kant, kunnen we vanaf de aarde nooit direct zien.

Dit heet gebonden rotatie. Het is geen toeval: de zwaartekracht van de aarde heeft de draaiing van de maan in de loop van miljarden jaren afgeremd totdat beide tijden gelijk waren. Veel manen in het zonnestelsel draaien op deze manier om hun planeet.
Probeer het zelf

Een simpele proef

Zet een stoel midden in de kamer: dat is de aarde. Loop er in een cirkel omheen en kijk de hele tijd naar de stoel. Na één rondje ben je zelf ook één keer helemaal om je as gedraaid, maar de stoel heeft alleen je voorkant gezien. Zo werkt het ook met de maan.

Veel gehoord misverstand

Is de verre kant de "donkere kant" van de maan?

Nee. De verre kant krijgt net zoveel zonlicht als de nabije kant. Bij nieuwe maan, als wij de maan bijna niet zien, is de verre kant zelfs volledig verlicht. "Donker" betekent hier alleen: onbekend, omdat wij er vanaf de aarde niet bij kunnen kijken.

Het verschil

Hoe verschillen de twee kanten?

Nabije kant

Heeft veel grote donkere lavavlakten (maria). Daardoor zie je het bekende patroon van lichte en donkere vlekken.

Verre kant

Bestaat bijna helemaal uit lichte, ruwe hooglanden vol kraters. Er zijn maar weinig donkere vlakten.

Dikkere korst

De korst van de maan is aan de verre kant dikker. Lava kon daar moeilijker naar boven komen, en dat is waarschijnlijk de reden voor het verschil.

Radiostil

De verre kant wordt afgeschermd van radiosignalen van de aarde. Dat maakt het een interessante plek voor toekomstige radiotelescopen.

Toch iets meer

Libratie: we zien net iets meer dan de helft

De maan beweegt een beetje "wiebelend" aan onze hemel. Haar baan is niet helemaal rond en staat iets schuin. Daardoor kunnen we over de randen heen kijken en zien we na verloop van tijd ongeveer 59 procent van het maanoppervlak, in plaats van precies de helft. Dit wiebelen heet libratie.

Geschiedenis

Wie heeft de verre kant voor het eerst gezien?

1959: eerste foto's

De Sovjet-sonde Luna 3 maakte de eerste foto's van de verre kant. Voor het eerst zagen mensen hoe die kant eruitzag.

1968: eerste mensen

De bemanning van Apollo 8 was de eerste die de verre kant met eigen ogen zag, toen ze in een baan om de maan vlogen.

2019: eerste landing

De Chinese Chang'e 4 was het eerste ruimtevaartuig dat zacht landde op de verre kant.

2024: eerste maanstenen

Chang'e 6 bracht voor het eerst bodemmonsters van de verre kant terug naar de aarde.

Bemanningen die rond de maan vliegen, zoals bij Artemis II, verliezen achter de maan tijdelijk het radiocontact met de aarde. De maan zit dan letterlijk in de weg.

Vragen

Vaak gestelde vragen

Draait de maan dan niet?

Jawel. De maan draait wel om haar as, alleen precies even snel als ze om de aarde draait. Daarom lijkt het vanaf de aarde alsof ze stilstaat.

Ziet iedereen op aarde dezelfde kant?

Ja. Overal op aarde zie je dezelfde nabije kant. Alleen staat het beeld op het zuidelijk halfrond voor de kijker op zijn kop.

Kan dit ooit veranderen?

Niet op een menselijke tijdschaal. De gebonden rotatie is heel stabiel.

Verder ontdekken

Lees verder over de maan