Maanoppervlak

Stof, gesteente en sporen van inslagen

Maanoppervlak en kraters

Het maanoppervlak is oud, stoffig en vol sporen van inslagen. Je ziet heldere hooglanden, donkere vlakten en veel kraters van verschillende grootte.

Veel inslagkratersDonkere vlakten van oude lavaFijn stof op het oppervlak
Maanlandschap met kraters en aarde
In het kort

Hoe ziet het oppervlak van de maan eruit?

Kijk met het blote oog naar de volle maan en je ziet lichte en donkere vlekken. Met een verrekijker zie je ook kraters, bergen en lange lichte strepen. Al die vormen vertellen samen het verhaal van ruim 4,5 miljard jaar maangeschiedenis.

Het bijzondere aan de maan is dat er bijna niets verandert. Er is geen wind, geen regen en geen stromend water. Daardoor blijven kraters en zelfs voetafdrukken van astronauten heel lang liggen. Op aarde worden zulke sporen al snel uitgewist door weer, planten en bewegende aardplaten.

De onderdelen

Wat zie je op de maan?

Donkere vlakten (maria)

De donkere vlekken heten maria, Latijn voor "zeeën". Vroeger dacht men dat het water was. Het zijn grote vlakten van gestolde lava, ongeveer 3 tot 3,5 miljard jaar oud.

Lichte hooglanden

De lichte delen zijn ouder en hoger. Ze zitten vol met kraters, omdat ze al bestonden toen er nog heel veel brokstukken door het zonnestelsel vlogen.

Inslagkraters

Kraters ontstaan als een rotsblok uit de ruimte met enorme snelheid inslaat. Er zijn kraters van een paar meter tot honderden kilometers breed.

Maanstof (regoliet)

Het oppervlak is bedekt met een laag fijn, scherp stof en gruis. Die laag is meestal een paar meter dik en ontstond door miljarden jaren van kleine inslagen.

Bergen

De maan heeft bergen van een paar kilometer hoog. Veel ervan zijn de randen van grote, oude inslagbekkens.

Lichtstralen

Rond sommige jonge kraters lopen lange lichte strepen. Dat is materiaal dat bij de inslag ver is weggeslingerd.

Bekende plekken

Kraters en vlakten die je zelf kunt vinden

Tycho

Een opvallende krater in het zuiden van de maan, ongeveer 85 kilometer breed. Rond volle maan zie je de lange lichte stralen eromheen zelfs met een verrekijker.

Copernicus

Een grote krater van ongeveer 93 kilometer, met terrasvormige wanden en bergtoppen in het midden.

Zee der Rust

De donkere vlakte waar Apollo 11 in 1969 landde. Hier zetten de eerste mensen voet op de maan.

Zuidpool-Aitkenbekken

Een gigantisch inslagbekken van zo'n 2500 kilometer breed, vooral aan de verre kant. Het is een van de grootste bekende kraters in het zonnestelsel.

Kijktip: kraters zie je het best niet bij volle maan, maar rond het eerste of laatste kwartier. Kijk dan naar de grens tussen licht en donker. Daar valt het zonlicht schuin in en geven kraterwanden lange schaduwen.

Waarom zoveel kraters?

Waarom heeft de maan zoveel meer kraters dan de aarde?

De aarde is in haar geschiedenis net zo vaak geraakt als de maan, of zelfs vaker. Maar de aarde heeft een dampkring en weer, water, planten en bewegende aardplaten die kraters langzaam laten verdwijnen. Bovendien verbranden kleine brokstukken in onze dampkring voordat ze de grond raken: dat zie je als vallende sterren.

De maan heeft geen beschermende dampkring en geen weer. Elke inslag blijft daardoor zichtbaar. Wetenschappers gebruiken dat slim: hoe meer kraters een gebied heeft, hoe ouder het oppervlak daar is.

Vragen

Vaak gestelde vragen over het maanoppervlak

Waarom zijn kraters rond?

Bij een inslag ontstaat een soort explosie die in alle richtingen even hard duwt. Daardoor wordt de krater rond, ook als het rotsblok schuin aankwam.

Blijven voetstappen echt liggen?

Ja. Zonder wind en regen kunnen de voetsporen van de Apollo-astronauten miljoenen jaren blijven. Alleen kleine inslagen en stof veranderen ze heel langzaam.

Hoe is de maan ontstaan?

De meest gangbare verklaring is dat een hemellichaam ter grootte van Mars lang geleden op de jonge aarde botste. Uit het weggeslingerde puin vormde zich de maan.

Is maanstof gevaarlijk?

Het is heel fijn en scherp, omdat het nooit door water of wind is afgesleten. Het blijft aan alles plakken en kan apparatuur en longen beschadigen. Daar moeten maanmissies rekening mee houden.

Verder ontdekken

Lees verder over de maan