M51

Draaikolkstelsel (M51)

Het Draaikolkstelsel, in het Engels de Whirlpool Galaxy, is een spiraalstelsel op ongeveer 25 tot 30 miljoen lichtjaar met twee duidelijke spiraalarmen. Aan het eind van één arm hangt het kleinere stelsel NGC 5195. De zwaartekracht van die buur maakt de armen van M51 extra helder en scherp.

Animatie

M51 met begeleider

Je ziet een duidelijke spiraal en een klein stelsel ernaast. De vorm laat zien hoe stelsels elkaar kunnen beïnvloeden.

De animatie van Draaikolkstelsel kan in deze browser niet worden getoond.

De animatie toont de vorm ruim in beeld, zodat kern, armen, staart, stofbanen of ringstructuur goed herkenbaar blijven.

Wat betekenen de kleuren?

Geel en oranje: oudere sterren, een heldere kern of warm licht in het centrum.
Blauw: jonge, hete sterren en gebieden waar veel nieuwe sterren zichtbaar zijn.
Roze: gaswolken en stervormingsgebieden waar nieuwe sterren kunnen ontstaan.
Donkere bruine banen: stof en gas dat licht tegenhoudt; daardoor zie je donkere stroken.
Witte puntjes: losse sterren op de voorgrond of achtergrond van de animatie.
Over de animatie

Wat zie je in de animatie?

Je kijkt bijna recht van boven op het Draaikolkstelsel. Je ziet de heldere kern en twee strak gedraaide spiraalarmen met donkere stofbanen aan de binnenkant. Overal in de armen liggen rode vlekjes: gebieden waar nieuwe sterren ontstaan. Eén arm loopt door naar het kleine stelsel NGC 5195, dat ernaast staat en met een vage brug van sterren aan M51 vastzit.

Wat gebeurt er als hij loopt?

Als de animatie loopt, draaien de spiraalarmen rond de kern. NGC 5195 blijft op zijn plek naast M51 staan, zodat je de verbinding tussen de twee goed kunt blijven zien.

Pauzeren en opnieuw beginnen

Boven de animatie staan drie knoppen. Met Animatie pauzeren zet je het beeld stil, en met dezelfde knop laat je het weer verder lopen. Opnieuw starten zet de teller terug op 0 en begint de animatie vanaf het begin. Nieuwe weergave laden tekent het stelsel opnieuw, met de sterren op net iets andere plekken. De teller Simulatiejaar telt elke seconde 250.000 jaar op.

Klopt de animatie?

De vorm, de kleuren en de opvallende onderdelen kloppen met wat telescopen echt laten zien. De animatie is wel vereenvoudigd. De sterren zijn stipjes op ongeveer de goede plek en geen echte sterren. Ook draait alles veel sneller dan in het echt. Een groot sterrenstelsel doet er honderden miljoenen jaren over om één keer rond te draaien. Daarom is de teller vooral bedoeld om te laten voelen hoe langzaam het heelal verandert.

Botsingen en ontmoetingen

De vorm van M51 komt door een ontmoeting met NGC 5195. Dat kleinere stelsel ging enkele honderden miljoenen jaren geleden vlak langs de schijf. Daardoor werd gas samengedrukt en ontstonden de heldere armen vol nieuwe sterren. De twee stelsels trekken nog steeds aan elkaar. Over lange tijd smelten ze waarschijnlijk samen.

Uitleg in gewone taal

Wat zie je op deze pagina?

Wat voor stelsel is dit?

Een spiraalstelsel met een begeleider die aan de vorm trekt.

Waarom is dit bijzonder?

M51 is herkenbaar door zijn mooie armen en de wisselwerking met het kleinere buurstelsel.

Wat kun je in de animatie herkennen?

De spiraalarmen, het begeleidende stelsel en de blauwe sterrijke armen.

In cijfers

Het Draaikolkstelsel in cijfers

Afstand
ongeveer 25 tot 30 miljoen lichtjaar
Doorsnede
ongeveer 75.000 lichtjaar
Soort
spiraalstelsel
Sterrenbeeld
Jachthonden
Begeleider
NGC 5195
Ontdekt
1773, door Charles Messier
Het verhaal

De eerste spiraal

In 1845 bouwde de Ierse Lord Rosse de grootste telescoop van zijn tijd, met een spiegel van bijna twee meter. Toen hij die op M51 richtte, zag hij als eerste mens dat een "nevel" een spiraalvorm had. Hij maakte er een tekening van die beroemd werd. Pas tientallen jaren later begreep men dat het een heel sterrenstelsel was.

Een kleine buurman

Aan het eind van een spiraalarm hangt een kleiner stelsel, NGC 5195. De zwaartekracht van die buurman maakt de spiraalarmen van M51 extra scherp en helder.

Roze vlekjes

De roze vlekjes in de armen zijn wolken gas waarin nieuwe sterren ontstaan.

Een zwart gat

In het hart van M51 zit een superzwaar zwart gat.

Zelf kijken

M51 aan de hemel

M51 staat vlak onder de staart van de Grote Beer, die in Nederland het hele jaar te zien is. Met een verrekijker zie je een klein wazig vlekje. Met een telescoop van een paar tientallen centimeters zie je op een donkere avond de spiraalarmen en de kleine buurman.

Veelgestelde vragen

Vragen over het Draaikolkstelsel

Waarom heet het het Draaikolkstelsel?

Door de twee sierlijk gekromde spiraalarmen lijkt het stelsel op een draaikolk in het water. In 1845 zag Lord Rosse als eerste de spiraalvorm, met de grootste telescoop van zijn tijd.

Wat is NGC 5195?

Een kleiner stelsel dat vlak langs M51 is gegaan. Door die ontmoeting zijn gas en stof in M51 samengedrukt, waardoor in de armen veel nieuwe sterren ontstaan.

Hoe ver weg is M51?

Ongeveer 25 tot 30 miljoen lichtjaar. Het licht dat je nu ziet, vertrok lang voordat er mensen op aarde waren.

Kun je het Draaikolkstelsel zelf zien?

Met een verrekijker zie je onder een donkere hemel een vaag vlekje. Met een kleine telescoop zie je beide kernen. M51 staat vlak bij de laatste ster van de steel van de Grote Beer en is in Nederland het hele jaar te zien, het best in het voorjaar.

Verder ontdekken

Meer sterrenstelsels

Kijkwijzer

Zo lees je deze animatie

Let op de grote vorm van het stelsel, de kleur van de helderste gebieden en de donkere lijnen of leegtes. Geel en oranje wijzen vaak op oudere sterren of een heldere kern. Blauw wijst meestal op jonge hete sterren. Roze laat gaswolken en stervorming zien. Donkere banen zijn stof en gas die licht tegenhouden.