Je leert kijken
Veel ruimtebeelden zijn mooi, maar ook verwarrend. Hier zetten we woorden bij het beeld.
Hier zie je afbeeldingen van sterrenstelsels en andere astronomische objecten. Let op de vorm, helderheid en donkere gebieden: die kunnen iets vertellen over sterren, gas en stof.
Veel ruimtebeelden zijn mooi, maar ook verwarrend. Hier zetten we woorden bij het beeld.
Door meerdere beelden naast elkaar te zien, wordt duidelijk wat dichtbij voelt en wat echt enorm ver weg is.
Veel ruimtefoto's combineren licht dat ons oog niet kan zien, zoals infrarood of röntgenstraling. Die wordt omgezet in kleuren, zodat je details ziet.
De zon met de planeten eromheen en de aarde duidelijk op de voorgrond.
Een artistieke weergave van ons zonnestelsel met de zon, planeetbanen en meerdere planeten in één compositie.
Op een ruimtetheater waarin alle planeten rond een vurige ster draaien.
Te zien is geen verre melkweg, maar ons eigen kosmische thuis: de zon, de banen van de planeten en de aarde als herkenbaar ankerpunt.
Afstand: Binnen het zonnestelsel werk je meestal niet met lichtjaren maar met lichtminuten; van de zon naar de aarde is het licht ongeveer 8 minuten onderweg.
Weetje: als je naar de zon kijkt, zie je eigenlijk een ster van dichtbij. Dat maakt dit beeld een fijne brug tussen ons zonnestelsel en echte sterrenstelsels verderop.
Een helder spiraalstelsel met een stralende kern en brede paarse armen.
Een artistieke voorstelling van een spiraalvormig sterrenstelsel, zonder duidelijk objectlabel in beeld.
Op een kosmische bloem van licht die langzaam ronddraait.
Dit soort beeld laat goed zien waarom mensen sterrenstelsels vaak als sierlijk en bijna levend ervaren. De kern gloeit fel, de armen waaieren open en overal zie je kleine lichtpunten die de indruk geven van miljarden sterren. Er staat geen bepaald sterrenstelsel op: het is een algemeen beeld van hoe een spiraalstelsel eruit kan zien.
Afstand: niet bekend, omdat het beeld geen bepaald sterrenstelsel laat zien. Het is een illustratie.
Weetje: veel sterrenstelsels hebben spiraalarmen. In die armen kunnen nieuwe sterren ontstaan uit gas en stof.
Een grote spiraal met een pijl die laat zien waar wij ons ongeveer bevinden.
Een visuele uitleg van onze plek in de Melkweg, bedoeld als eenvoudige ruimtekaart.
Op een routekaart in het heelal met een markering: hier zijn wij.
Het maakt duidelijk dat wij niet in het midden wonen, maar in een van de spiraalarmen van een enorm sterrenstelsel dat veel groter is dan ons dagelijks gevoel aankan.
Afstand: De zon staat ongeveer 26.000 lichtjaar van het centrum van de Melkweg.
Meerdere sterrenstelsels bij elkaar in één groot ruimtebeeld.
Een artistiek overzicht van de Melkweg en enkele bekende nabije sterrenstelsels.
Op een familieportret van sterrenstelsels in de buurt van ons kosmische adres.
Hier kijk je voor het eerst buiten onze eigen Melkweg. Te zien is dat de ruimte niet uit één enkel stelsel bestaat, maar uit talloze eilanden van sterren.
Afstand: Ter vergelijking: Andromeda staat ongeveer 2,5 miljoen lichtjaar van ons vandaan.
Een ruimtekaart met namen zoals Andromeda, Centaurus A, Milky Way en Sombrero Galaxy.
Een overzichtsbeeld met bekende sterrenstelsels en labels erbij.
Op een sterrenkundige atlaspagina waar meerdere beroemde objecten tegelijk te zien zijn.
Let op: sommige stelsels staan relatief dichtbij en andere veel verder weg, ook al passen ze samen op één beeld. Andromeda staat bijvoorbeeld op 2,5 miljoen lichtjaar, het Sombrerostelsel op ongeveer 30 miljoen.
Afstand: Andromeda staat op ongeveer 2,5 miljoen lichtjaar; andere objecten in dit beeld liggen op verschillende afstanden.
Veel bekende objecten in één beeld, van nabije sterrenstelsels tot een deep field.
Een brede visuele verzameling van sterrenstelsels, dwergstelsels en verre diepe-ruimte-opnamen.
Op een museumkaart van de diepe ruimte.
In één overzicht zie je objecten die nog relatief dichtbij zijn, maar ook stukken hemel die juist zo ver weg kijken dat je bijna terug in de tijd kijkt. Hoe verder weg iets staat, hoe langer het licht onderweg is geweest. Kijken in de ruimte is dus ook terugkijken in de tijd.
Meer uitleg: op dit soort beelden zie je vaak dat ruimte niet leeg is. Overal staan sterrenvelden, nevels en verre stelsels door elkaar. Een ruimtefoto laat vaak veel meer zien dan alleen het object in het midden.
Afstand: dit beeld loopt grofweg van nabije stelsels op miljoenen lichtjaren afstand tot deep-field objecten die miljarden lichtjaren ver kunnen liggen.
Nog een gelabelde kaart met dezelfde soort bekende sterrenstelsels en heldere objecten.
Een tweede overzichtsbeeld van benoemde sterrenstelsels; deze lijkt inhoudelijk bijna gelijk aan afbeelding 5.
Op een tweede versie van dezelfde sterrenatlas.
Deze beelden lijken op elkaar, maar kleine verschillen in kleur, lichtverdeling en structuur kunnen helpen om kenmerken van het afgebeelde object te herkennen.
Afstand: ter vergelijking: Andromeda staat ongeveer 2,5 miljoen lichtjaar van ons vandaan.
Een felle uitbarsting van licht in het midden van een kleurrijk ruimteveld.
Een artistieke voorstelling van energierijke kosmische activiteit, zonder vast benoemd object.
Op vuurwerk in het hart van het heelal.
Dit beeld is vooral sterk in gevoel en beleving. Er staat geen bepaald object op: zie het als een kunstzinnige weergave van wat er gebeurt als een zware ster aan het eind van zijn leven ontploft, een supernova.
Afstand: niet aan één bepaald object gekoppeld.
Een fel lichtcentrum met daaromheen labels zoals Triangulum, Andromeda en Bode's Galaxy.
Een samengesteld overzicht van meerdere benoemde sterrenstelsels en nabije begeleiders.
Op een kosmisch kruispunt waar verschillende sterrenstelsels samen op één kaart staan.
Dat alles op één beeld staat, betekent niet dat het dicht bij elkaar ligt. In werkelijkheid zitten er vaak miljoenen lichtjaren tussen.
Afstand: in dit beeld lopen de afstanden grofweg van ongeveer 160.000 lichtjaar (zoals de Grote Magelhaense Wolk) tot rond 2,7 miljoen lichtjaar (zoals Triangulum).
Een druk veld vol namen, stelsels en kleurrijke nevelachtige structuren.
Een verzameling van echte astronomische objecten, van nabije wolken tot veel verdere sterrenstelsels en deep-field gebieden.
Op een wand vol kosmische schatten.
Deze collage laat de rijkdom van de nachtelijke hemel goed zien. Sommige labels verwijzen naar relatief nabije structuren, andere naar sterrenstelsels die ver buiten onze directe galactische buurt liggen.
Afstand: van de Grote Magelhaense Wolk op ongeveer 160.000 lichtjaar tot deep-field gebieden die miljarden lichtjaren ver kunnen reiken.
Veel labels zoals Ring Nebula, Cat's Eye Nebula, Phantom Galaxy en Hubble Deep Field.
Een collage van echte nevels, sterrenstelsels en verre achtergrondvelden.
Op een verzamelkaart vol hoogtepunten uit de sterrenkunde.
Ronde nevels, spiraalstelsels, compacte groepen en diepe velden staan naast elkaar.
Afstand: van ongeveer 2.600 lichtjaar voor de Ringnevel tot miljarden lichtjaren voor objecten in deep-field beelden.
Objecten met labels zoals Tadpole Galaxy, Supernova 1987A en Abell 1689.
Een visuele catalogus van echte diepe-ruimte-objecten, van nevels tot clusters en verre stelsels.
Op een vitrine van zeldzame kosmische vondsten.
Afstand: van wolken op enkele duizenden lichtjaren afstand tot clustergebieden zoals Abell 1689 op meer dan 2 miljard lichtjaar.
Een sterrenveld met labels zoals Pac-Man Nebula, M67 en Simies 147.
Een samengesteld beeld met echte nevels, open clusters en verdere structuren.
Op een nachtkaart vol signalen en verborgen adressen.
Dit beeld laat mooi zien dat de echte kosmos uit meer bestaat dan alleen grote spiraalstelsels. Er staan ook nevels, resten van oude uitbarstingen en sterrenverzamelingen in beeld.
Afstand: van enkele duizenden lichtjaren voor nevels en clusters in onze omgeving tot veel grotere afstanden voor de verder gelegen stelselobjecten in de collage.
Een paars-oranje ruimteveld met labels zoals Alcyone, Bubble Nebula en Hickson Compact Group 40.
Een samengestelde kaart van echte sterrenvelden, nevels en verder gelegen galaxygroepen.
Op gloeiende eilanden in een kosmische zee.
Deze collage heeft een mooie mix van dichtbij en ver weg. Op één ruimtefoto kunnen dus objecten staan die duizenden lichtjaren ver weg zijn, naast objecten die miljarden lichtjaren ver weg zijn.
Afstand: van Alcyone op ongeveer 440 lichtjaar tot compacte groepen en verre structuren op miljoenen of meer lichtjaren afstand.
Veel kleine objecten met labels zoals Einstein Cross, Tadpole Galaxy en IC 342.
Een overzicht met verschillende echte verre objecten, van nabije nevels tot veel verder weg gelegen sterrenstelsels.
Op een lucht vol lichtzaadjes.
Wat op het eerste gezicht klein of onbelangrijk lijkt, kan in werkelijkheid een stelsel met miljarden sterren zijn.
Afstand: in dit soort collages lopen afstanden van enkele duizenden lichtjaren tot miljoenen en zelfs miljarden lichtjaren.
Een mix van labels zoals Helix, Red Rectangle, Running Man Nebula en Stephan's Quintet.
Een ruimtekaartachtige collage met echte nevels, sterrenvelden en een compacte groep sterrenstelsels.
Op een schatkaart van de kosmos.
Met de namen erbij kun je de objecten zelf opzoeken en vergelijken.
Afstand: van lokale nevels op ongeveer 1.000 tot 2.000 lichtjaar afstand tot Stephan's Quintet op ongeveer 290 miljoen lichtjaar.
Een druk veld met labels zoals Great Attractor, IC 1101 en Karina.
Een samengesteld beeld van grote structuren, sterrenstelsels en andere echte ruimteobjecten.
Op een verborgen netwerk van het heelal.
Niet alleen losse objecten, maar ook grootschalige structuren en extreem verre gebieden komen in beeld.
Afstand: van lokale of relatief nabije objecten tot honderden miljoenen en voor sommige stelsels zelfs meer dan 1 miljard lichtjaar.
Donkere zuilen in een nevel, naast labels zoals Virgo Cluster en Double Quasar.
Een collage met echte nevels, clusters en zeer verre objecten in één overzicht.
Op rotszuilen in een vuurwolk met een hele sterrenatlas eromheen.
In zulke wolken van gas en stof ontstaan nieuwe sterren.
Afstand: de beroemde Pilaren van de Schepping liggen op ongeveer 6.500 tot 7.000 lichtjaar afstand; andere objecten in de collage liggen veel verder weg.
Een fel rood oogachtig object in een donker sterrenveld.
Een collage met echte ruimteobjecten; het oogvormige object is visueel dominant, maar het beeld bevat meer dan één object.
Op een brandend oog dat door de kosmos kijkt.
Afstand: verschilt per object in het beeld.
Een ruimtekaart met onder andere Voyager 1, Alcyoneus en de Pistol Nebula.
Een thematisch overzicht van ruimteverkenning en echte verre objecten.
Op een reisposter van de verste ruimte.
Voyager 1 is het verste ruimtevaartuig dat mensen ooit hebben gemaakt: ruim 25 miljard kilometer van de aarde, zo ver dat licht er bijna een hele dag over doet. Toch staat de dichtstbijzijnde ster nog zo'n 1.500 keer verder weg. Dat contrast maakt de ruimte pas echt indrukwekkend.
Afstand: Voyager 1 is nog binnen onze kosmische achtertuin, terwijl andere objecten in dit beeld miljoenen tot miljarden lichtjaren ver kunnen liggen.
Labels zoals Earendel, Coma Cluster, Black Eye Galaxy en Neptune verspreid over een donker veld.
Een collage van echte objecten op sterk verschillende afstanden, van ons zonnestelsel tot extreem verre bronnen.
Op een geheim archief van het heelal.
In één beeld zitten objecten die vrijwel om de hoek staan en bronnen die zo ver weg zijn dat hun licht uit de vroege kosmos komt. Ver kijken is dus ook terugkijken: telescopen zijn een soort tijdmachines.
Afstand: van Neptunus in ons zonnestelsel tot Earendel, waarvan het licht van bijna 13 miljard jaar geleden komt.
Een dicht veld met labels zoals Brick Wall of Galaxies, ASASSN-15lh, Pluto en Wolf-Lundmark-Melotte.
Een collage met echte objecten en enkele beschrijvende bijnamen voor opvallende patronen.
Op een muur van licht met verborgen deuren naar andere dieptes.
Sommige namen in dit beeld klinken strikt astronomisch, andere juist beeldend of bijna poëtisch.
Afstand: van Pluto in ons eigen zonnestelsel tot extreem verre superheldere objecten op miljarden lichtjaren afstand.
Een veld met labels zoals Einstein Ring, Neptune, Vela Pulsar en Ghost of Mirach.
Een mix van echte objectnamen en beeldende benamingen voor opvallende structuren in de ruimte.
Op een sterrenatlas die half wetenschap en half verbeelding lijkt.
Je ziet echte astronomische objecten, maar ook namen die zijn ontstaan doordat mensen er een vorm in herkennen.
Afstand: van Neptunus in het zonnestelsel tot ring- en clusterobjecten op miljoenen of veel meer lichtjaren afstand.
Een beeld met namen als Rainbow Star, Einstein Ring en Vela Pulsar, maar ook speelsere labels.
Een samengesteld ruimtebeeld waarin echte objecten worden gecombineerd met meer beeldende interpretaties.
Op een atlasblad waar wetenschap langzaam overgaat in verbeelding.
Mensen zoeken al duizenden jaren vormen in de hemel, maar de objecten zelf zijn wel degelijk echt.
Afstand: van nabije objecten tot miljoenen lichtjaren of meer, afhankelijk van het object.
Een sterrenstelsel is een enorme verzameling sterren, gas, stof en donkere materie die door de zwaartekracht bij elkaar wordt gehouden. Onze eigen Melkweg bevat waarschijnlijk 100 tot 400 miljard sterren. In het hele zichtbare heelal zijn er naar schatting honderden miljarden tot twee biljoen sterrenstelsels.
Platte, draaiende schijven met spiraalarmen, zoals de Melkweg en Andromeda.
Ronde of ovale wolken van vooral oude sterren, zoals het reusachtige M87.
Stelsels zonder vaste vorm, zoals de Magelhaense Wolken.
Soms komen stelsels te dicht bij elkaar en vervormen ze, zoals het Wagenwielstelsel en de Tadpole Galaxy.
Wil je meer weten? Lees wat een sterrenstelsel is, of bekijk de animaties van sterrenstelsels.