Cartwheel

Wagenwielstelsel (Cartwheel Galaxy)

Het Wagenwielstelsel, in het Engels de Cartwheel Galaxy, is een ringvormig sterrenstelsel op ongeveer 500 miljoen lichtjaar. Het ontstond toen een kleiner stelsel er dwars doorheen schoot. Daardoor ging er een golf naar buiten, als bij een steen in een vijver. Het resultaat ziet eruit als een wiel met een naaf en spaken.

Animatie

Ringvormig sterrenstelsel

Je ziet een ring met sterren en gas. De ring laat zien hoe een botsing materiaal naar buiten kan duwen.

De animatie van Wagenwielstelsel kan in deze browser niet worden getoond.

De animatie toont de vorm ruim in beeld, zodat kern, armen, staart, stofbanen of ringstructuur goed herkenbaar blijven.

Wat betekenen de kleuren?

Geel en oranje: oudere sterren, een heldere kern of warm licht in het centrum.
Blauw: jonge, hete sterren en gebieden waar veel nieuwe sterren zichtbaar zijn.
Roze: gaswolken en stervormingsgebieden waar nieuwe sterren kunnen ontstaan.
Donkere bruine banen: stof en gas dat licht tegenhoudt; daardoor zie je donkere stroken.
Witte puntjes: losse sterren op de voorgrond of achtergrond van de animatie.
Over de animatie

Wat zie je in de animatie?

Je kijkt schuin op het Wagenwielstelsel, waardoor het wiel ovaal lijkt. In het midden zit een gele kern, de naaf van het wiel. Aan de buitenkant ligt een brede ring vol jonge, blauwe en witte sterren met rode stervormingsgebieden. Tussen de kern en de ring lopen vage slierten sterren: de spaken. Naast het wiel staan twee kleine stelsels.

Wat gebeurt er als hij loopt?

Als de animatie loopt, draaien de ring en de spaken rond de kern. In de animatie blijft de ring even groot. In het echt beweegt hij heel langzaam naar buiten, zoals een rimpeling in een vijver.

Pauzeren en opnieuw beginnen

Boven de animatie staan drie knoppen. Met Animatie pauzeren zet je het beeld stil, en met dezelfde knop laat je het weer verder lopen. Opnieuw starten zet de teller terug op 0 en begint de animatie vanaf het begin. Nieuwe weergave laden tekent het stelsel opnieuw, met de sterren op net iets andere plekken. De teller Simulatiejaar telt elke seconde 250.000 jaar op.

Klopt de animatie?

De vorm, de kleuren en de opvallende onderdelen kloppen met wat telescopen echt laten zien. De animatie is wel vereenvoudigd. De sterren zijn stipjes op ongeveer de goede plek en geen echte sterren. Ook draait alles veel sneller dan in het echt. Een groot sterrenstelsel doet er honderden miljoenen jaren over om één keer rond te draaien. Daarom is de teller vooral bedoeld om te laten voelen hoe langzaam het heelal verandert.

Botsingen en ontmoetingen

Het Wagenwielstelsel is het resultaat van een botsing. Een paar honderd miljoen jaar geleden schoot een kleiner stelsel recht door het midden van een gewoon spiraalstelsel. De klap duwde gas en sterren als een golf naar buiten, en waar die golf langskomt, ontstaan nieuwe sterren. Een van de twee kleine stelsels in de animatie kan de ‘kogel’ zijn geweest.

Uitleg in gewone taal

Wat zie je op deze pagina?

Wat voor stelsel is dit?

Een bijzonder ringstelsel dat door verstoring is gevormd.

Waarom is dit bijzonder?

Het laat goed zien dat botsingen tussen stelsels nieuwe vormen kunnen maken.

Wat kun je in de animatie herkennen?

De ring, kern en plekken waar nieuwe sterren ontstaan.

In cijfers

Het Wagenwielstelsel in cijfers

Afstand
ongeveer 500 miljoen lichtjaar
Doorsnede
ongeveer 150.000 lichtjaar
Soort
ringstelsel
Sterrenbeeld
Beeldhouwer
Het verhaal

Als een steen in een vijver

Het Wagenwielstelsel was ooit waarschijnlijk een gewoon spiraalstelsel. Tot er een kleiner stelsel dwars doorheen schoot, door het midden. Net als bij een steen die je in een vijver gooit, ging er een golf naar buiten. Die golf perste gas samen en liet nieuwe sterren ontstaan. Zo ontstond een heldere buitenring met binnenin een kleinere ring en "spaken", als een wagenwiel.

Een nieuwe foto

In 2022 maakte de James Webb-ruimtetelescoop een beroemde infraroodfoto van het Wagenwielstelsel. Daarop zijn de spaken en ringen veel scherper te zien dan ooit.

Nog in beweging

Het stelsel is nog steeds aan het veranderen. Over een tijd kan het weer meer op een spiraalstelsel gaan lijken.

Zeldzaam

Ringstelsels zoals dit zijn zeldzaam, omdat er een bijna perfecte botsing door het midden voor nodig is.

Zelf kijken

Te ver voor het oog

Het Wagenwielstelsel staat zo ver weg en is zo zwak dat je het alleen met grote telescopen kunt zien. Het staat bovendien laag aan de zuidelijke hemel.

Veelgestelde vragen

Vragen over het Wagenwielstelsel

Hoe is het Wagenwielstelsel ontstaan?

Een paar honderd miljoen jaar geleden schoot een kleiner stelsel recht door het midden van een spiraalstelsel. De klap duwde gas en sterren als een rimpeling naar buiten. Zo ontstond de heldere buitenring.

Waarom is de ring zo helder?

Waar de golf door het gas trekt, wordt het gas samengedrukt. Daardoor ontstaan er heel veel nieuwe, hete sterren tegelijk, en die geven veel licht.

Wat liet de James Webb-telescoop zien?

In 2022 maakte James Webb met infrarood licht een scherpe foto. Daarop zie je ook het stof en de ‘spaken’ tussen de binnenste en de buitenste ring, die eerder grotendeels verborgen bleven.

Kun je het Wagenwielstelsel zelf zien?

Nee. Op 500 miljoen lichtjaar is het veel te zwak voor het blote oog of een kleine telescoop. Je hebt grote telescopen of ruimtetelescopen nodig.

Verder ontdekken

Meer sterrenstelsels

Kijkwijzer

Zo lees je deze animatie

Let op de grote vorm van het stelsel, de kleur van de helderste gebieden en de donkere lijnen of leegtes. Geel en oranje wijzen vaak op oudere sterren of een heldere kern. Blauw wijst meestal op jonge hete sterren. Roze laat gaswolken en stervorming zien. Donkere banen zijn stof en gas die licht tegenhouden.