Wat gebeurt er als hij loopt?
Als de animatie loopt, draaien de ring en de spaken rond de kern. In de animatie blijft de ring even groot. In het echt beweegt hij heel langzaam naar buiten, zoals een rimpeling in een vijver.
Het Wagenwielstelsel, in het Engels de Cartwheel Galaxy, is een ringvormig sterrenstelsel op ongeveer 500 miljoen lichtjaar. Het ontstond toen een kleiner stelsel er dwars doorheen schoot. Daardoor ging er een golf naar buiten, als bij een steen in een vijver. Het resultaat ziet eruit als een wiel met een naaf en spaken.
Je ziet een ring met sterren en gas. De ring laat zien hoe een botsing materiaal naar buiten kan duwen.
De animatie toont de vorm ruim in beeld, zodat kern, armen, staart, stofbanen of ringstructuur goed herkenbaar blijven.
Je kijkt schuin op het Wagenwielstelsel, waardoor het wiel ovaal lijkt. In het midden zit een gele kern, de naaf van het wiel. Aan de buitenkant ligt een brede ring vol jonge, blauwe en witte sterren met rode stervormingsgebieden. Tussen de kern en de ring lopen vage slierten sterren: de spaken. Naast het wiel staan twee kleine stelsels.
Als de animatie loopt, draaien de ring en de spaken rond de kern. In de animatie blijft de ring even groot. In het echt beweegt hij heel langzaam naar buiten, zoals een rimpeling in een vijver.
Boven de animatie staan drie knoppen. Met Animatie pauzeren zet je het beeld stil, en met dezelfde knop laat je het weer verder lopen. Opnieuw starten zet de teller terug op 0 en begint de animatie vanaf het begin. Nieuwe weergave laden tekent het stelsel opnieuw, met de sterren op net iets andere plekken. De teller Simulatiejaar telt elke seconde 250.000 jaar op.
De vorm, de kleuren en de opvallende onderdelen kloppen met wat telescopen echt laten zien. De animatie is wel vereenvoudigd. De sterren zijn stipjes op ongeveer de goede plek en geen echte sterren. Ook draait alles veel sneller dan in het echt. Een groot sterrenstelsel doet er honderden miljoenen jaren over om één keer rond te draaien. Daarom is de teller vooral bedoeld om te laten voelen hoe langzaam het heelal verandert.
Het Wagenwielstelsel is het resultaat van een botsing. Een paar honderd miljoen jaar geleden schoot een kleiner stelsel recht door het midden van een gewoon spiraalstelsel. De klap duwde gas en sterren als een golf naar buiten, en waar die golf langskomt, ontstaan nieuwe sterren. Een van de twee kleine stelsels in de animatie kan de ‘kogel’ zijn geweest.
Een bijzonder ringstelsel dat door verstoring is gevormd.
Het laat goed zien dat botsingen tussen stelsels nieuwe vormen kunnen maken.
De ring, kern en plekken waar nieuwe sterren ontstaan.
Het Wagenwielstelsel was ooit waarschijnlijk een gewoon spiraalstelsel. Tot er een kleiner stelsel dwars doorheen schoot, door het midden. Net als bij een steen die je in een vijver gooit, ging er een golf naar buiten. Die golf perste gas samen en liet nieuwe sterren ontstaan. Zo ontstond een heldere buitenring met binnenin een kleinere ring en "spaken", als een wagenwiel.
In 2022 maakte de James Webb-ruimtetelescoop een beroemde infraroodfoto van het Wagenwielstelsel. Daarop zijn de spaken en ringen veel scherper te zien dan ooit.
Het stelsel is nog steeds aan het veranderen. Over een tijd kan het weer meer op een spiraalstelsel gaan lijken.
Ringstelsels zoals dit zijn zeldzaam, omdat er een bijna perfecte botsing door het midden voor nodig is.
Het Wagenwielstelsel staat zo ver weg en is zo zwak dat je het alleen met grote telescopen kunt zien. Het staat bovendien laag aan de zuidelijke hemel.
Een paar honderd miljoen jaar geleden schoot een kleiner stelsel recht door het midden van een spiraalstelsel. De klap duwde gas en sterren als een rimpeling naar buiten. Zo ontstond de heldere buitenring.
Waar de golf door het gas trekt, wordt het gas samengedrukt. Daardoor ontstaan er heel veel nieuwe, hete sterren tegelijk, en die geven veel licht.
In 2022 maakte James Webb met infrarood licht een scherpe foto. Daarop zie je ook het stof en de ‘spaken’ tussen de binnenste en de buitenste ring, die eerder grotendeels verborgen bleven.
Nee. Op 500 miljoen lichtjaar is het veel te zwak voor het blote oog of een kleine telescoop. Je hebt grote telescopen of ruimtetelescopen nodig.
Let op de grote vorm van het stelsel, de kleur van de helderste gebieden en de donkere lijnen of leegtes. Geel en oranje wijzen vaak op oudere sterren of een heldere kern. Blauw wijst meestal op jonge hete sterren. Roze laat gaswolken en stervorming zien. Donkere banen zijn stof en gas die licht tegenhouden.