Het Zwarte-Oogstelsel, in het Engels de Black Eye Galaxy, is een spiraalstelsel op ongeveer 17 miljoen lichtjaar in het sterrenbeeld Hoofdhaar. Een donkere band van stof vlak voor de heldere kern maakt dat het stelsel op een blauw oog lijkt. Bijzonder is dat de buitenste delen de andere kant op draaien dan de binnenkant.
De animatie toont de vorm ruim in beeld, zodat kern, armen, staart, stofbanen of ringstructuur goed herkenbaar blijven.
Wat betekenen de kleuren?
Geel en oranje: oudere sterren, een heldere kern of warm licht in het centrum.
Blauw: jonge, hete sterren en gebieden waar veel nieuwe sterren zichtbaar zijn.
Roze: gaswolken en stervormingsgebieden waar nieuwe sterren kunnen ontstaan.
Donkere bruine banen: stof en gas dat licht tegenhoudt; daardoor zie je donkere stroken.
Witte puntjes: losse sterren op de voorgrond of achtergrond van de animatie.
Zwart of donker centrum: een zwaar centrum of zwart gat. Dat deel zelf geeft geen gewoon licht.
Over de animatie
Wat zie je in de animatie?
Je kijkt iets schuin op het Zwarte-Oogstelsel. In het midden zit een heldere kern met daarvoor een dikke, donkere boog van stof: het ‘blauwe oog’. Eromheen ligt een binnenste schijf, en daarbuiten een grotere buitenste schijf met een iets oranjere kleur. Op de grens tussen die twee liggen rode vlekjes waar nieuwe sterren ontstaan.
Wat gebeurt er als hij loopt?
Let goed op als de animatie loopt: de binnenste schijf draait linksom, en de buitenste schijf draait rechtsom, de andere kant op. Dat is precies wat sterrenkundigen bij het echte M64 hebben gemeten. De donkere stofboog beweegt mee met de binnenste schijf.
Pauzeren en opnieuw beginnen
Boven de animatie staan drie knoppen. Met Animatie pauzeren zet je het beeld stil, en met dezelfde knop laat je het weer verder lopen. Opnieuw starten zet de teller terug op 0 en begint de animatie vanaf het begin. Nieuwe weergave laden tekent het stelsel opnieuw, met de sterren op net iets andere plekken. De teller Simulatiejaar telt elke seconde 250.000 jaar op.
Klopt de animatie?
De vorm, de kleuren en de opvallende onderdelen kloppen met wat telescopen echt laten zien. De animatie is wel vereenvoudigd. De sterren zijn stipjes op ongeveer de goede plek en geen echte sterren. Ook draait alles veel sneller dan in het echt. Een groot sterrenstelsel doet er honderden miljoenen jaren over om één keer rond te draaien. Daarom is de teller vooral bedoeld om te laten voelen hoe langzaam het heelal verandert.
Botsingen en ontmoetingen
De twee draairichtingen komen waarschijnlijk door een botsing. Meer dan een miljard jaar geleden slokte M64 een klein stelsel op dat de andere kant op draaide. Het gas van dat stelsel draait nog steeds zijn eigen kant op. Waar de twee draaiende delen langs elkaar wrijven, ontstaan nieuwe sterren.
Uitleg in gewone taal
Wat zie je op deze pagina?
Wat voor stelsel is dit?
Een spiraalstelsel met een opvallende donkere stofband.
Waarom is dit bijzonder?
M64 is heel geschikt om te laten zien dat stof in de ruimte zichtbaar licht kan blokkeren.
Wat kun je in de animatie herkennen?
De lichte kern, het donkere stofgebied en de omliggende sterren.
In cijfers
Het Zwarte-Oogstelsel in cijfers
Afstand ongeveer 17 miljoen lichtjaar
Doorsnede ongeveer 50.000 lichtjaar
Soort spiraalstelsel
Sterrenbeeld Hoofdhaar
Bijnaam het "Sleeping Beauty"-stelsel
Het verhaal
Een stelsel met een blauw oog
Rond de heldere kern van M64 ligt een donkere band van stof. Door een kleine telescoop lijkt dat op een oog met een blauwe plek eromheen. Daar komt de naam vandaan. In het Engels heet het ook wel het "Slapende Schoonheid"-stelsel.
Twee kanten op
Het bijzonderste aan M64: het gas in de buitenste delen draait de andere kant op dan de sterren en het gas in het binnenste. Dat is heel zeldzaam.
Een opgeslokte buurman
Waarschijnlijk heeft M64 ongeveer een miljard jaar geleden een kleiner stelsel opgeslokt dat de andere kant op draaide. Daar zie je nu nog de sporen van.
Nieuwe sterren
Waar de twee draaiende delen langs elkaar schuren, wordt gas samengeperst en ontstaan nieuwe sterren.
Zelf kijken
M64 aan de hemel
M64 staat in het kleine sterrenbeeld Hoofdhaar, in het voorjaar te zien. Met een kleine telescoop zie je een ovaal vlekje. Met een grotere telescoop zie je de donkere band, het "blauwe oog".
Veelgestelde vragen
Vragen over het Zwarte-Oogstelsel
Waarom heet het het Zwarte-Oogstelsel?
Vlak bij de kern ligt een dikke band van donker stof die het licht erachter tegenhoudt. Door een telescoop lijkt dat op een ‘blauw oog’, in het Engels een black eye.
Waarom draait M64 twee kanten op?
Het gas aan de buitenkant draait de andere kant op dan de sterren en het gas aan de binnenkant. Waarschijnlijk heeft M64 lang geleden een klein stelsel opgeslokt dat de andere kant op draaide.
Wat gebeurt er waar die twee delen elkaar raken?
Op de grens wrijft het gas langs elkaar en wordt het samengedrukt. Daar ontstaan veel nieuwe sterren, wat je ziet als roze en blauwe vlekjes bij de stofband.
Kun je het Zwarte-Oogstelsel zelf zien?
Met een verrekijker zie je een klein vlekje. Met een kleine telescoop zie je de heldere kern, en met iets meer vergroting ook de donkere stofband. M64 staat in Nederland in het voorjaar ’s avonds hoog aan de hemel.
Let op de grote vorm van het stelsel, de kleur van de helderste gebieden en de donkere lijnen of leegtes. Geel en oranje wijzen vaak op oudere sterren of een heldere kern. Blauw wijst meestal op jonge hete sterren. Roze laat gaswolken en stervorming zien. Donkere banen zijn stof en gas die licht tegenhouden.