Het Sombrerostelsel, in het Engels de Sombrero Galaxy, is een sterrenstelsel op ongeveer 30 miljoen lichtjaar dat we bijna van opzij zien. Een grote, heldere kern en een donkere stofband eromheen geven het de vorm van een Mexicaanse sombrerohoed. In het midden zit een zwart gat van ongeveer een miljard keer de massa van de zon.
De animatie toont de vorm ruim in beeld, zodat kern, armen, staart, stofbanen of ringstructuur goed herkenbaar blijven.
Wat betekenen de kleuren?
Geel en oranje: oudere sterren, een heldere kern of warm licht in het centrum.
Blauw: jonge, hete sterren en gebieden waar veel nieuwe sterren zichtbaar zijn.
Roze: gaswolken en stervormingsgebieden waar nieuwe sterren kunnen ontstaan.
Donkere bruine banen: stof en gas dat licht tegenhoudt; daardoor zie je donkere stroken.
Witte puntjes: losse sterren op de voorgrond of achtergrond van de animatie.
Zwart of donker centrum: een zwaar centrum of zwart gat. Dat deel zelf geeft geen gewoon licht.
Over de animatie
Wat zie je in de animatie?
Je kijkt bijna precies van opzij tegen het Sombrerostelsel aan. In het midden zit een grote, ronde, gele bol van oude sterren. Daar loopt een dunne, brede schijf doorheen, met een donkere stofring die over de bol heen ligt: de rand van de ‘hoed’. Rondom staan kleine gloeiende puntjes. Dat zijn bolhopen, groepen van honderdduizenden oude sterren.
Wat gebeurt er als hij loopt?
Als de animatie loopt, bewegen de sterren in de schijf langs hun banen. Omdat we van opzij kijken, zie je ze vooral heen en weer gaan in plaats van rondjes te draaien. De bolhopen zweven rustig in een wolk om het stelsel heen.
Pauzeren en opnieuw beginnen
Boven de animatie staan drie knoppen. Met Animatie pauzeren zet je het beeld stil, en met dezelfde knop laat je het weer verder lopen. Opnieuw starten zet de teller terug op 0 en begint de animatie vanaf het begin. Nieuwe weergave laden tekent het stelsel opnieuw, met de sterren op net iets andere plekken. De teller Simulatiejaar telt elke seconde 250.000 jaar op.
Klopt de animatie?
De vorm, de kleuren en de opvallende onderdelen kloppen met wat telescopen echt laten zien. De animatie is wel vereenvoudigd. De sterren zijn stipjes op ongeveer de goede plek en geen echte sterren. Ook draait alles veel sneller dan in het echt. Een groot sterrenstelsel doet er honderden miljoenen jaren over om één keer rond te draaien. Daarom is de teller vooral bedoeld om te laten voelen hoe langzaam het heelal verandert.
Botsingen en ontmoetingen
De enorme halo van oude sterren en bolhopen is volgens onderzoekers waarschijnlijk ontstaan doordat het Sombrerostelsel lang geleden andere stelsels heeft opgeslokt. Daarom lijkt het voor een deel op een elliptisch stelsel.
Uitleg in gewone taal
Wat zie je op deze pagina?
Wat voor stelsel is dit?
Een stelsel met een grote kern en een opvallende schijf met stof.
Waarom is dit bijzonder?
De vorm is erg herkenbaar en helpt om stofbanden in stelsels uit te leggen.
Wat kun je in de animatie herkennen?
De heldere kern, de donkere stofband en de platte schijf.
In cijfers
Het Sombrerostelsel in cijfers
Afstand ongeveer 30 miljoen lichtjaar
Doorsnede ongeveer 50.000 lichtjaar
Soort spiraalstelsel, bijna van opzij gezien
Sterrenbeeld Maagd
Zwart gat ongeveer 1 miljard keer de massa van de zon
Het verhaal
Een hoed van sterren
Het Sombrerostelsel ligt bijna van opzij voor ons. Daardoor zie je een dikke, heldere kern met een donkere rand van stof eromheen. Samen lijkt het op een Mexicaanse sombrero, de hoed met de brede rand.
De donkere band
De donkere band is een ring van stof en gas. Daarin ontstaan nog nieuwe sterren, maar veel minder dan in onze Melkweg.
Een zwaar zwart gat
In het midden zit een superzwaar zwart gat van ongeveer een miljard keer de massa van de zon. Dat is meer dan 200 keer zo zwaar als het zwarte gat in onze Melkweg.
Andere kleuren, ander beeld
In 2024 maakte de James Webb-ruimtetelescoop een infraroodfoto. Daarop is de heldere kern bijna verdwenen en zie je vooral een gladde ring van stof.
Zelf kijken
M104 aan de hemel
Het Sombrerostelsel staat in het sterrenbeeld Maagd, in het voorjaar laag in het zuiden. Met een verrekijker zie je een klein langwerpig vlekje. Met een telescoop zie je de donkere stofband als een dunne streep.
Veelgestelde vragen
Vragen over het Sombrerostelsel
Waarom lijkt M104 op een hoed?
We kijken bijna precies van opzij tegen de schijf aan. De heldere, bolle kern is de ‘bol’ van de hoed en de donkere stofband langs de rand is de ‘rand’.
Is het Sombrerostelsel een spiraalstelsel of een elliptisch stelsel?
Allebei een beetje. Het heeft een platte schijf met stof, zoals een spiraalstelsel, maar ook een enorme ronde halo van oude sterren, zoals een elliptisch stelsel. Daarom is het een bijzonder studieobject.
Hoeveel bolhopen heeft het Sombrerostelsel?
Naar schatting ongeveer 2.000. Bolhopen zijn ronde groepen van honderdduizenden oude sterren. De Melkweg heeft er maar zo’n 150.
Kun je het Sombrerostelsel zelf zien?
Met een kleine telescoop zie je een langwerpig vlekje, en met een grotere ook de donkere stofband. In Nederland staat M104 in het voorjaar ’s avonds laag in het zuiden, in het sterrenbeeld Maagd.
Let op de grote vorm van het stelsel, de kleur van de helderste gebieden en de donkere lijnen of leegtes. Geel en oranje wijzen vaak op oudere sterren of een heldere kern. Blauw wijst meestal op jonge hete sterren. Roze laat gaswolken en stervorming zien. Donkere banen zijn stof en gas die licht tegenhouden.