Balkspiraal

NGC 1300: een balkspiraalstelsel

NGC 1300 is een balkspiraalstelsel op ongeveer 60 tot 70 miljoen lichtjaar in het sterrenbeeld Eridanus. Door het midden loopt een rechte balk van sterren, en aan de uiteinden daarvan beginnen twee grote spiraalarmen. Omdat die vorm zo duidelijk is, geldt NGC 1300 als het schoolvoorbeeld van een balkspiraal.

Animatie

NGC 1300 als balkspiraal

Je ziet een centrale balk waaruit spiraalarmen ontstaan. De balk stuurt sterren en gas richting het midden.

De animatie van NGC 1300 kan in deze browser niet worden getoond.

De animatie toont de vorm ruim in beeld, zodat kern, armen, staart, stofbanen of ringstructuur goed herkenbaar blijven.

Wat betekenen de kleuren?

Geel en oranje: oudere sterren, een heldere kern of warm licht in het centrum.
Blauw: jonge, hete sterren en gebieden waar veel nieuwe sterren zichtbaar zijn.
Roze: gaswolken en stervormingsgebieden waar nieuwe sterren kunnen ontstaan.
Donkere bruine banen: stof en gas dat licht tegenhoudt; daardoor zie je donkere stroken.
Witte puntjes: losse sterren op de voorgrond of achtergrond van de animatie.
Over de animatie

Wat zie je in de animatie?

In het midden zie je een rechte, langwerpige balk van oudere, gele sterren met donker stof erlangs. Aan beide uiteinden van de balk begint een grote spiraalarm, die met een wijde boog om het stelsel heen loopt. In de armen liggen roze vlekjes waar nieuwe sterren ontstaan. Helemaal in de kern zit nog een kleine spiraal.

Wat gebeurt er als hij loopt?

Als de animatie loopt, draait de balk heel langzaam als één geheel rond, net als bij een echte balk. De sterren in de spiraalarmen bewegen mee rond het centrum.

Pauzeren en opnieuw beginnen

Boven de animatie staan drie knoppen. Met Animatie pauzeren zet je het beeld stil, en met dezelfde knop laat je het weer verder lopen. Opnieuw starten zet de teller terug op 0 en begint de animatie vanaf het begin. Nieuwe weergave laden tekent het stelsel opnieuw, met de sterren op net iets andere plekken. De teller Simulatiejaar telt elke seconde 250.000 jaar op.

Klopt de animatie?

De vorm, de kleuren en de opvallende onderdelen kloppen met wat telescopen echt laten zien. De animatie is wel vereenvoudigd. De sterren zijn stipjes op ongeveer de goede plek en geen echte sterren. Ook draait alles veel sneller dan in het echt. Een groot sterrenstelsel doet er honderden miljoenen jaren over om één keer rond te draaien. Daarom is de teller vooral bedoeld om te laten voelen hoe langzaam het heelal verandert.

Botsingen en ontmoetingen

Bij NGC 1300 is geen grote botsing nodig om de balk te verklaren. Een balk ontstaat vanzelf als de banen van sterren in de schijf door de zwaartekracht uitgerekt raken. Botsingen en langs scherende buren kunnen het ontstaan van een balk wel versnellen.

Uitleg in gewone taal

Wat zie je op deze pagina?

Wat voor stelsel is dit?

Een duidelijk balkspiraalstelsel.

Waarom is dit bijzonder?

NGC 1300 helpt om gewone spiralen en balkspiralen te vergelijken.

Wat kun je in de animatie herkennen?

De centrale balk, de armen en roze stervormingsgebieden.

In cijfers

NGC 1300 in cijfers

Afstand
ongeveer 60 tot 70 miljoen lichtjaar
Doorsnede
ongeveer 110.000 lichtjaar
Soort
balkspiraalstelsel
Sterrenbeeld
Eridanus
Het verhaal

Een balk door het midden

Bij een balkspiraalstelsel loopt door het midden een rechte "balk" van sterren. De spiraalarmen beginnen aan de uiteinden van die balk. NGC 1300 is daar zo'n mooi voorbeeld van dat het in veel schoolboeken staat. In 2005 maakte de Hubble-ruimtetelescoop er een van zijn bekendste foto's van.

Net als onze Melkweg

Onze eigen Melkweg heeft ook een balk in het midden. NGC 1300 geeft dus een idee van hoe onze Melkweg er van buitenaf uitziet.

Een gastrechter

De balk werkt als een trechter: hij leidt gas naar het midden van het stelsel. Daar kan het nieuwe sterren vormen of een zwart gat voeden.

Een spiraal in de spiraal

In de kern van NGC 1300 zit nog een kleine spiraal van stof, maar zo'n 3.300 lichtjaar breed.

Veel voorkomend

Hoeveel stelsels hebben een balk?

Ongeveer twee derde van alle spiraalstelsels in onze buurt heeft een balk. Balken zijn dus heel gewoon. Ze ontstaan waarschijnlijk vanzelf in een draaiende schijf van sterren, en kunnen in de loop van miljarden jaren ook weer verdwijnen.

Veelgestelde vragen

Vragen over NGC 1300

Wat is een balkspiraalstelsel?

Een spiraalstelsel met een langwerpige balk van sterren door het centrum. De spiraalarmen beginnen niet bij de kern, maar aan de uiteinden van de balk. Bekijk alle soorten sterrenstelsels.

Is de Melkweg ook een balkspiraalstelsel?

Ja. Metingen laten zien dat ook de Melkweg een balk door het midden heeft. NGC 1300 geeft dus een idee van hoe ons eigen sterrenstelsel er van buitenaf uit zou kunnen zien.

Hoe ontstaat een balk?

Een balk ontstaat vanzelf wanneer de banen van sterren in de schijf door de zwaartekracht langgerekt raken. De balk stuurt ook gas naar het centrum, waar dan nieuwe sterren kunnen ontstaan.

Hoe groot is NGC 1300?

Ongeveer 110.000 lichtjaar breed, dus iets groter dan de Melkweg. De bekende foto van de Hubble-telescoop uit 2004 is een van de meest gedetailleerde opnamen van een balkspiraal.

Verder ontdekken

Meer sterrenstelsels

Kijkwijzer

Zo lees je deze animatie

Let op de grote vorm van het stelsel, de kleur van de helderste gebieden en de donkere lijnen of leegtes. Geel en oranje wijzen vaak op oudere sterren of een heldere kern. Blauw wijst meestal op jonge hete sterren. Roze laat gaswolken en stervorming zien. Donkere banen zijn stof en gas die licht tegenhouden.